De CEO-agenda en de maatschappelijke verantwoordelijkheden van alle ondernemingen

Vrije handel, open grenzen en technologie zijn onmisbaar voor de groei van onze economie. Groei die nodig is om onze welvaart te behouden maar nog meer om de huidige maatschappelijke uitdagingen te kunnen oplossen, schrijven Peter van Mierlo en Jan Willem Velthuijsen vandaag in NRC.

Toch zien we hiertegen een groeiende maatschappelijke weerstand. Niet in de laatste plaats omdat de voordelen niet bij iedereen terechtkomen. Als we draagvlak voor globalisering en technologische ontwikkelingen  willen behouden, zullen CEO’s meer oog moeten hebben voor de schaduwzijde ervan.

Nederlandse CEO’s positief

Driekwart van de CEO’s in Nederland is van mening dat globalisering per saldo positieve effecten heeft voor onze economie, zo blijkt uit een onderzoek van PwC ter gelegenheid van het World Economic Forum dat deze week in Davos plaatsvindt. Nederlandse CEO’s zijn duidelijk positiever over de effecten van globalisering dan hun buitenlandse collega’s. Nederland is daar als zeer open economie sterk afhankelijk van. We danken er een groot deel van onze groei aan. Groei die nodig is om grote maatschappelijke problemen te kunnen oplossen, zoals het opvangen van de maatschappelijke en economische gevolgen van vergrijzing, het verbeteren van onze milieuprestaties, de groei van de werkgelegenheid en het creëren van een meer inclusieve samenleving.

Digitalisering

Hoewel ‘het kleiner worden van de wereld’ heeft geleid tot economische groei en welvaart in Nederland, en technologie ons nieuwe mogelijkheden geeft, profiteert niet iedereen in gelijke mate. Zo is het inkomen van bezitters van kapitaal veel harder gestegen dan de beloning van arbeid. En we zien steeds weer voorbeelden waarbij arbeid wordt vervangen door nieuwe technologieën. Vooral de digitalisering en de daaruit volgende reorganisaties van de laatste tijd leidt tot publieke verontwaardiging. Bovendien vertaalt nieuwe technologie zich lang niet altijd in een stijging van de arbeidsproductiviteit – een aspect waarop Nederland internationaal gezien überhaupt achteroploopt, hetgeen de decennialange druk op enige loonstijging versterkt.

Deze keerzijde is te lang niet onderkend, waardoor er in de samenleving gevoelens van frustratie, verwijdering, ontkoppeling en vrees voor de toekomst zijn ontstaan. Er is een grote groep mensen die het gevoel heeft aan de kant te staan, niet mee te doen en die geen erkenning en vertegenwoordiging voelt. Veel economen en sociologen zien dit gegeven als een verklaring voor het oprukkende populisme, euroscepticisme en protectionisme.

Protectionisme

Het gevaar bestaat dat in de publieke opinie de vrees voor de nadelen van globalisering en technologie de voordelen begint te overheersen. De politieke vertaling hiervan kan zijn dat het globaliseringstempo vertraagt. CEO’s zien dit gevaar: een meerderheid denkt dat het moeilijker wordt te opereren in een mondiaal concurrentieveld waarin protectionisme steeds dominanter wordt.

Hoewel beide megatrends ons land veel hebben gebracht, valt niet te ontkennen dat er allerlei ethische, morele en maatschappelijke dilemma’s en sociale gevolgen aan globalisering en doorbraaktechnologieën kleven. Hoe gaan we om met mensen met een diploma in middelbaar administratief onderwijs die door robotisering langs de zijlijn komen te staan? Moet je als internationale onderneming alles wat fiscaal mag ook willen? Moet alles wat technisch kan, ook daadwerkelijk kunnen? Wat gebeurt er allemaal met onze persoonsgegevens en andere data, en is dit ethisch verantwoord? In hoeverre mag kunstmatige intelligentie niet alleen beslissingen helpen maar ook nemen?

Zorgen over cybersecurity

In de haast om te profiteren van de voordelen van mondialisering en de alsmaar voortschrijdende technologie, zijn deze dilemma’s ondergesneeuwd geraakt. Dat onderkennen Nederlandse CEO’s. Ze maken zich meer dan hun buitenlandse collega’s zorgen over sociale instabiliteit, cybersecurity, privacy en terrorisme, zo blijkt uit onze peiling.

Maar onderkennen alleen is niet meer genoeg. Getuige ons onderzoek begrijpen CEO’s best dat ondernemen niet stopt bij de deur en de winst- en verliesrekening. We zullen als CEO’s gezamenlijk en oprecht en zichtbaar verantwoordelijkheid moeten nemen. In termen van moreel leiderschap en lange termijn waardecreatie. Maar vooral ook concreet met slimme oplossingen. Ook voor PwC geldt dat we concreter moeten bijdragen aan vertrouwen in de samenleving door de kansen door globalisering en technologie bij iedereen terecht te laten komen.

Transparantie

De geesten gaan niet meer terug in de fles. Vrije handel en doorbraaktechnologie brengen ons simpelweg te veel; van dagelijks gemak tot levensverlengende medische oplossingen. Maar als we de weerstand ertegen willen verminderen, zullen we meer oog moeten hebben voor de schaduwzijde ervan en er slimme oplossingen tegenover moeten zetten. Zaken als privacy, cyber veiligheid, milieu, diversiteit en sociale instabiliteit  dienen dan ook vaker op de CEO agenda geplaatst te worden. Bovenal is het transparant maken van de maatschappelijke verantwoordelijkheid van hun onderneming een van de hooftaken van de CEO geworden.

In Nederland hebben we van oudsher de stakeholders breed laten doorklinken in onze governance structuren. De noodzaak tot een verbreding naar de gehele maatschappij, naar alle shareholders, is essentieel als antwoord op de negatieve effecten van globalisering en technologie. Door als CEO’s de verantwoordelijkheid te nemen voor het geheel kunnen we het eurosceptisme, het toenemende protectionisme  en het populisme werkelijk aanpakken.

Bekijk de volledige CEO survey van 2017 hier of neem voor meer informatie contact op met Jan Willem Velthuijsen

Publicaties