Braungart: collectief ondernemen heeft de toekomst

duurzaamheid

We moeten niet minder slecht doen, maar juist méér dingen goed. De kern van dit principe ligt in het concept; afval is voedsel. Alle gebruikte materialen zouden na hun leven in het ene product, nuttig kunnen worden ingezet in een ander product. Michael Braungart, de vader van cradle-to-cradle, voorspelt daarom dat collectief ondernemen de toekomst heeft en dat de voorlopers van nu de winnaars zijn van morgen.

Het kostte Michael Braungart en zijn coauteur William McDonough achttien jaar voordat ze een vervolg op hun invloedrijke bestseller Cradle to Cradle (C2C) presenteerden. Maar de grondlegger van de kringlooptheorie haast erbij te zeggen dat het niet was omdat ze niet genoeg materiaal hadden. Integendeel zelfs. Nee, de Nederlandse editie van The Upcycle ligt pas dit najaar in de boekwinkels omdat het boek zelf het levende bewijs moet zijn van waar de boodschap om draait: een product of proces moet zo zijn ontworpen dat alle bestanddelen in een andere vorm of gedaante waarde kunnen blijven toevoegen in de bio- en technosfeer.

Of om in de termen van de ooit als chemicus en process engineer opgeleide Braungart te blijven: ‘Waarom zou je een bos bomen opofferen om een boek te maken waarin je wilt uitleggen hoe de natuur werkt? We hebben gewacht tot alle technologie beschikbaar was om een boek af te leveren dat geen enkel onnodig toxisch element bevat, en waarvan zo veel mogelijk gebruikte micro-organismen een natuurlijke oorsprong hebben en straks dus weer moeiteloos kunnen worden ingepast in een volgende cyclus. De inkt is biologisch, het papier is gewonnen uit resthout en is volgens een natuurlijk fabricageproces vervaardigd. Dit is het eerste boek dat je risicoloos kunt verbranden, dus zonder dat er giftige stoffen vrijkomen. Mocht je dat willen, natuurlijk…’

Doorgeschoten ecologisme

De toon die Braungart en coauteur McDonough aanslaan in The Upcycle is opvallend en anders. Ze nemen in opmerkelijk scherpe bewoordingen stelling tegen wat ze ‘het doorgeschoten ecologisme’ noemen. ‘Veel ecologen stellen de natuur boven de mens’, verklaart Braungart. ‘Daardoor is ons als consumenten, ondernemers, politici en beleidsmakers de afgelopen decennia een verlammend schuldgevoel aangepraat. Wij zouden er medeverantwoordelijk voor zijn dat zoveel roofbouw op onze planeet wordt gepleegd dat er na ons geen leven meer mogelijk is. Daarom moeten we minder slechte dingen doen, moeten we onze CO2-footprint reduceren of moeten we C2C gaan produceren. Dat werkt contraproductief. Dwang leidt tot cynisme en moedeloosheid.’

Braungart’s belangrijkste boodschap in The Upcycle is daarom dat de stress en schuldvraag moeten worden afgeworpen: ‘We moeten niet minder dingen slecht doen, maar juist méér dingen goed. Als we de natuur weer leren zien als bron van een rijker en welvarender leven, vergroten we onze ontwikkel- en ontplooiingsmogelijkheden, in plaats van dat we ons erdoor laten beknotten. De natuur is onze leraar, niet onze moeder. Voorwaarde is wel dat we haar gebruiksaanwijzing beter lezen en leren begrijpen. Doen we dit, dan blijkt dat de natuur oneindig veel rijker en innovatiever is dan we altijd dachten en ons door veel ecologen is voorgehouden. Sterker nog, dan moet je wel tot de conclusie komen dat we geen energie- of grondstoffenprobleem hebben, maar een designprobleem.’

Accu is niet leeg

De accu van de planeet is volgens Braungart niet leeg en zal ook niet leegraken, ze wordt alleen verkeerd gebruikt: ‘In de natuur is de zon een onuitputtelijke energiebron. Maar wat doen wij? We halen koolstof uit de grond, dat daar ligt opgeslagen als onze belangrijkste toekomstige bouwsteen, en we verbranden het. Daardoor komt het in de atmosfeer terecht en dit beperkt de zon in haar doelmatigheid. Zodat we weer méér koolstof zoals kolen en olie moeten verbranden. In onze ijver om daar iets aan te doen, nemen we vervolgens de verkeerde beslissingen.

Braungart noemt de emissiehandel in Europa als voorbeeld. Een schijnoplossing volgens hem: ‘Dat heb ik onlangs nog tegen de voorzitter van de Europese Commissie Barrosso gezegd. Het heeft ervoor gezorgd dat veel productie naar China en andere opkomende markten is verlegd en dat zij daar door hun verouderde installaties weer méér moeten verbranden. Het probleem is verlegd, de oorzaak niet weggenomen. Dit gebeurt met veel duurzaamheidsvraagstukken. Er wordt naar het eindresultaat gekeken en daarop wordt gestuurd. Hierdoor wordt niet langer gezocht naar de echte oorzaken.’

Duurzaamheid gaat om innovatie en kwaliteit

Braungart vervolgt: ‘Dat bedoel ik als ik stel dat duurzaamheid begint in de ontwerp- en planfase; als we ons eerst de vraag stellen hoe een product of proces moet worden vormgegeven, zodat de bouwstenen ervan straks weer in de bio- of technosfeer kunnen worden opgenomen, voeg je waarde toe aan de keten en begrijp je oorzaak en gevolg beter. Duurzaamheid gaat om innovatie en kwaliteit, niet om schuld en boete.’

Dit is een verkorte versie van een langer interview met Michael Braungart in Inzake uw Zaken, het relatieblad van PwC. Daarin gaat hij onder andere verder in op lokaal produceren en material pooling. Download het volledige artikel hier.

Publicaties