Individuele pensioenpot vraagt om meer financiële kennis betrokkenen

In het conceptadvies van de Sociaal-Economische Raad (SER) over de noodzakelijke herinrichting van ons pensioenstelsel wordt een groot deel van de verantwoordelijkheid voor de pensioenopbouw verlegd naar de individuele deelnemer. Om dit tot een succes te maken, moet de doorsnee-pensioenspaarder zelfstandig goed onderbouwde beleggingskeuzes kunnen maken en de belangrijkste risico’s van een steeds complexere financiële wereld kennen.

Dit schrijven Bastiaan Starink, fiscaal pensioenspecialist van PwC, hoofdeconoom Jan Willem Velthuijsen van PwC en Annamaria Lusardi vandaag in het FD. Annamaria Lusardi is verbonden aan de George Washington University en doet wereldwijd onderzoek naar financiële geletterdheid en risicoperceptie. De uitkomsten schetsen een somber beeld, zo blijkt uit het opiniestuk. Hieronder leest u de verdere tekst van het artikel.

Simpele beleggingsvragen

Vier op de tien Nederlanders zijn niet in staat om simpele beleggingsvragen correct te beantwoorden. Het gaat daarbij om vragen als: wat is het effect van inflatie en rentestapeling? En: wat is risicovoller, beleggen in een mandje aandelen of het kopen van een aandeel in een enkel fonds? En maar één op de zes ondervraagden doorziet alle voorgelegde liquiditeits- en lang leven-risico’s.

Financieel analfabetisme

Nederland scoort daarmee overigens nog bovengemiddeld goed op de wereldindex naar financieel analfabetisme. Maar niettemin is duidelijk dat de gemiddelde basiskennis van onze pensioenspaarders (immers een dwarsdoorsnede van de bevolking) onvoldoende is om er zonder aanvullende maatregelen een systeem van individuele pensioenopbouw op te kunnen funderen.

Verplichtingen voor pensioensector

Deze constatering brengt uitdagingen en verplichtingen met zich mee voor de pensioensector. Zeker nu de kans groot lijkt dat de uitgangspunten van het conceptadvies van het SER-voorstel het regeerakkoord zullen halen. Uit eigen waarneming weten we dat nog maar weinig pensioenuitvoerders en vermogensbeheerders de financiële geletterdheid van hun pensioenpopulatie goed kennen of zich hierin verdiepen. Nog maar een paar grote spelers doen er onderzoek naar of zijn met (mooie) verbeterinitiatieven bezig.

Denken in collectiviteiten

Dat is verklaarbaar. Door de huidige one size fits all-benadering is de sector gewend om in collectiviteiten te denken, en men heeft de handen meer dan vol aan het herstel van dekkingsgraden en het voldoen aan nieuwe wet- en regelgeving. Bovendien is het verleidelijk om de geringe betrokkenheid van deelnemers bij het reilen en zeilen van een fonds uit te leggen als een communicatieprobleem. ‘De belangstelling is nul, omdat we er onvoldoende in slagen om de aantrekkelijkheid van het pensioenproduct goed uit te leggen.’

Meedenken over pensioen

Maar dat is dus niet het hele verhaal. Een groot deel van de achterban kent het financiële ABC niet of onvoldoende en begrijpt daarom niet wat hen wordt geadviseerd en gepresenteerd. Dat is de voornaamste reden waarom ze zich ongemakkelijk voelen om mee te denken over de toekomst van hun pensioen.

Inhaalslag nodig

Op dit punt moet de pensioensector dan ook een inhaalslag maken — net als trouwens de rest van de financiële sector. Als je je eindgebruikers een complex financieel product aanbiedt en de gevolgen voor de uitkomst ervan geheel of gedeeltelijk bij hen neerlegt, schrijft de zorgplicht voor dat je moet beoordelen of ze dit aankunnen. Aangezien een basiscursus personal finance nog steeds geen verplicht basisvak is in ons onderwijs, moet de sector zelf met een oplossing komen voor de situaties waarin de deelnemer financieel ongeletterd blijkt te zijn.

Financiële basiskennis

Per deelnemer moet beoordeeld worden hoe of men scoort op vragen die een indicatie geven van hun financiële basiskennis. De door Lusardi ontwikkelde tests kunnen als uitgangspunt dienen bij deze beoordeling. Is men in staat om het gebruikte jargon te doorgronden en (welgemeende) adviezen en ondersteuning op waarde te schatten? En kan men de risico’s voldoende inschatten om tijdig passende tegenmaatregelen te (laten) nemen?

Vertrouwen in pensioenstelsel

Aanvullende leerprogramma’s zullen moeten worden ontwikkeld en aangeboden om de financiële basiskennis te vergroten. Dan pas gaat de pensioenspaarder van morgen beter geïnformeerd aan de gang met zijn of haar individuele pensioenpotje en zal het vertrouwen in het pensioenstelsel weer toenemen.

Publicaties