Evaluatie giftenaftrek: doeltreffend maar het kan beter

Hoewel de giftenaftrek budgettair niet doelmatig blijkt te zijn, is de aftrek wel doeltreffend: zo stimuleert deze aftrek maatschappelijke betrokkenheid van gevers en heeft vooral een impact op burgers die structureel geven. De afschaffing van de notariële akte heeft geleid tot verhoging van de periodieke schenkingen. Die doeltreffendheid ontbreekt echter bij bedrijven die schenken. Verbetering van de giftenaftrek is mogelijk via inhoudelijke aanpassingen, uitvoering en communicatie. Dit blijkt uit diverse externe en interne evaluatierapporten over de giftenaftrek die de staatssecretaris van Financiën op 27 januari 2017 aan de Tweede Kamer aanbood.

Wat betekent dit voor u?

Voorlopig verandert er niets aan de giftenaftrek, want het verbinden van beleidsconclusies aan de uitkomsten van deze evaluatieonderzoeken wordt aan het volgende kabinet overgelaten, dat in de loop van 2017 zal worden gevormd. De evaluatierapporten geven wel stof tot nadenken over de toekomst van de giftenaftrek en bieden suggesties voor aanpassingen van deze regeling.

Wat kan beter?

De impact van de giftenaftrek is vooral duidelijk bij burgers die structureel geven (periodiek giften). Door de afschaffing van de notariële akte is het aantal periodieke giften omhooggegaan en is ook het totale bedrag van periodieke giften gestegen. De culturele multiplier heeft ertoe geleid dat burgers meer hebben geschonken aan culturele instellingen en dat de sector meer ondernemend is geworden. Er is geen bewijs dat de giftenaftrek heeft geleid tot hoger aantal giften van bedrijven.

Enkele voorgestelde aanpassingen voor de giftenaftrek zijn:

  • Maak de giftenaftrek eenvoudiger door alle drempels en plafonds weg te nemen en de overlijdenskans uit de periodieke aftrek te halen.
  • Schaf de giftenaftrek voor steunstichtingen SBBI en die voor bedrijven af omdat deze nauwelijks worden gebruikt.
  • Kies voor een vast voordeelpercentage (bijvoorbeeld 40%) voor alle particulieren in plaats van het huidige inkomensafhankelijke voordeel, zodat er geen sprake meer is van een progressief voordeel voor burgers met een hoog inkomen.
  • Geef meer bekendheid aan de giftenaftrek: dit zal effect hebben op het totaal aantal giften.
  • Digitaliseer het geefproces: de gever kan de giften geheel digitaal afhandelen via zijn of haar DigiD en de ontvangende instelling kan de giften digitaal accepteren of weigeren. Dit verkleint de kans op fraude en vergissingen sterk.

Alternatieven voor de giftenaftrek

Over het algemeen geven de verkrijgende instellingen, donateurs en deskundigen de voorkeur aan de giftenaftrek boven alternatieven daarvoor. Een wijziging in het overheidsbeleid voor de giftenaftrek kan impact hebben op het bredere filantropie-ecosysteem: onzekerheid over de giftenregeling zal doorwerken op deze sector.

Enkele voorgestelde alternatieven voor de giftenaftrek zijn:

  • Vervang de giftenaftrek door een directe overheidssubsidie: een nadeel hiervan is dat dit ten koste gaat van de band tussen de instellingen en de gevers en de instellingen meer gefocust zullen zijn op de overheid.
  • Vervang de giftenaftrek door matching: de overheid vult een gift van een particulier of bedrijf aan, bijvoorbeeld door de gift te verdubbelen. Het effect van matching op het Nederlandse geefgedrag is echter onzeker.
  • Schaf de giftenaftrek af: dit is niet doeltreffend want dit zal leiden tot daling van het aantal giften.

Pleidooi voor behoud van giftenaftrek

In onze optiek biedt de giftenaftrek ruimte voor het particulier initiatief: burgers kunnen zo zelf bepalen welke goede doelen zij willen ondersteunen. Dit versterkt de maatschappelijke en financiële betrokkenheid van de burgers bij goede doelen. Wel pleiten wij voor een vereenvoudiging van de regeling, zoals het schrappen van de overlijdenseis bij periodieke giften. Om de kans op verkeerd gebruik en fraude te verminderen valt, naast een volledige digitalisering van het geefproces, een verplichte renseignering voor goede doelen te overwegen.

Evaluatie praktijk ANBI’s en SBBI’s

In een afzonderlijk evaluatierapport zijn knelpunten opgenomen in het toezicht op de regelingen voor ANBI’s en SBBI’s. Voorbeelden van deze knelpunten zijn de toetsing van de open norm “algemeen nut”, het controleren van niet fiscale eisen zoals de publicatieplicht en de integriteitseis, de informatieplicht voor ex-ANBI’s, het (toenemende) toezicht op buitenlandse ANBI’s en het betekenis krijgen van de ANBI-status buiten het fiscale domein.

Er zijn geen eenduidige conclusies te trekken over de doeltreffendheid en doelmatigheid van de ANBI- en SBBI-regeling. De ANBI-regeling is hoogstwaarschijnlijk wel doelmatig met name vanwege de lage uitvoeringskosten. De regelgeving voor steunstichtingen SBBI is niet doeltreffend gelet op de slechts acht steunstichtingen die in de periode 2012-2016 zijn opgericht.

De uitvoering van de regelingen voor ANBI’s en SBBI’s valt naar onze mening te verbeteren, door de eisen te schrappen die niet bijdragen aan enig heffingsdoel. Voorbeelden hiervan zijn de beloningseis voor de beleidsbepalers van ANBI’s en SBBI’s en de integriteitseis, de digitale publicatieplicht en de informatieplicht bij (ex-)ANBI’s.

Contact

Hebt u meer vragen over de inhoud van de evaluaties? Neem dan contact op met uw PwC adviseur, die helpt u graag verder. U kunt ook contact opnemen met Renate de Lange-Snijders (+31 (0) 88 792 3958), Jan Nieuwenhuizen (+31 (0)88 792 14 38) of Maiko van Bakel (+31 (0)88 792 17 91).

Bron: Evaluatierapporten over de giftenaftrek en de praktijk rondom ANBI’s en SBBI’s

Publicaties